تعریف عمومی و انواع پرسشنامه‌ها
پرسشنامه‌ها دارای انواع مختلفی هستند که با طراحی و تدوین سوالاتی در آن‌ها سعی می‌کنیم اطلاعاتی را جمع‌آوری کرده و با ثبت داده‌های مد نظر به نتایج مهمی دست پیدا کنیم. به‌طور کلی از نظر ماهیت، پرسشنامه‌ها به دو دسته باز و بسته طبقه‌بندی می‌شود: در پرسشنامه باز پاسخ دهنده مجاز است هر پاسخی که در ذهنش است را نوشته و توضیح دهد.
از مزایای این پرسشنامه این است که با یک سری اطلاعات دقیق و کامل روبرو هستیم و این جواب‌ها ارزش بالایی دارند، اما عیب این پرسشنامه این است که طبقه‌بندی و نتیجه‌گیری از آن دشوار است و باید تجربه زیادی در این زمینه داشت. پرسشنامه بسته سوالات گزینه‌ای دارد و پاسخ‌دهنده تنها مجاز است از بین گزینه ها یکی را انتخاب کند. در این نوع، آنالیز پاسخ‌ها و نتیجه‌گیری بسیار راحت‌تر از نوع باز می باشد، اما اطلاعات بدست آمده به دقیقی پرسشنامه باز نیست.
شما با استفاده از نمونه های پرسشنامه موجود در سامانه ایپُل، به راحتی می توانید پرسشنامه مورد نظر خود را طراحی نمایید.
مزایای کلی برای استفاده از پرسشنامه
الف) ارزان بودن انواع پرسشنامه‌ها و نداشتن محدودیت زمانی برای پاسخگویی و توانایی تحلیل راحت‌تر آن
ب) استفاده از افراد زیادی برای انجام پژوهش خود
ج) جمع‌آوری اطلاعات با سرعت بالا در حجم زیاد
د) هزینه پایین این نوع از تحقیقات
معایب کلی استفاده از پرسشنامه
الف) امکان جمع‌آوری نشدن انواع پرسشنامه‌های ارسالی
ب) احتمال اینکه همه مفاهیم از طرف پاسخ‌دهنده درک نشود.
ج) این نوع از روش تحقیق برای تمامی موارد تحقیقاتی موثر و کارا نیست.
د) احتمال اینکه افراد با دقت پاسخ ندهند زیاد است و همین باعث ایجاد خطا و نتایج اشتباه می‌شود.
انواع پرسشنامه‌ها، همراه معایب و مزایای آن‌ها
1) پرسشنامه‌ای که به صورت حضوری در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد.
مزایای پرسشنامه حضوری شامل موارد زیر است:
الف) پژوهشگر می‌تواند رابطه‌ای صمیمی با پاسخ‌دهنده برقرار کند و راحت‌تر موضوع پژوهش را معرفی کند .
ب) در مواردی که پاسخ‌دهنده سوالی برایش پیش بیاید می‌تواند او را راهنمایی کند.
ج) بعد از تکمیل پرسشنامه‌ها از طرف پاسخ‌دهنده می‌تواند سریعا آن‌ها را جمع‌آوری و شروع به بررسی کند.
د) اگر جامعه آماری مورد پژوهش در یک محدوده باشند روش حضوری باعث می شود به راحتی آن‌ها را یک جا جمع کند و از این لحاظ منفعت است.
معایب استفاده از روش حضوری
اگر قرار باشد جامعه آماری مورد پژوهش در منطقه‌ای باشد که گسترده است و افراد در آنجا بصورت پراکنده قرار گرفته‌اند این روش هزینه بر می‌باشد.
2) پرسشنامه‌ای که تلفنی پر می‌شود.
مزیت استفاده از پرسشنامه‌ای که تلفنی ارائه می‌شود.
الف) حفظ سلامتی جسمی کسی که می خواهد تحقیق کند.
ب) استرس ارتباط با پاسخ دهنده کمتر می‌شود و می‌تواند سوالات مهم را به راحتی بپرسد.
ج) این روش در تحقیقات روشی ارزان و سریع است.
معایب استفاده از این روش می‌تواند موارد زیر باشد:
الف) ممکن است افراد پاسخ‌دهنده تلفن نداشته باشند و یا دسترسی به شماره تلفن همه مشکل باشد. پاسخ‌ها کمتر دریافت می‌شود و افراد ممکن است تمایل به صحبت نداشته باشند.
ب) برخی پاسخ‌ها ممکن است زبانی نباشد برای همین مصاحبه‌گر نسبت به روش حضوری این‌گونه پاسخ‌ها را کمتر دریافت می‌کند.
گاهی پرسشنامه‌ها به صورت یک فرم طراحی می‌شود،بنابراین شما با استفاده از صفحه فرم ساز ایپُل، به راحتی می‌توانید انواع پرسشنامه‌ها برای اهداف مختلف طراحی و اجرا نمایید.
3) پرسشنامه‌ای که از طریق پست در اختیار مخاطب قرار می‌گیرد.
مزیت استفاده از پرسشنامه پستی در مناطق بزرگ پدیدار می‌شود که در این حالت نسبت به روش حضوری و یا تلفنی هزینه کمتری دارد. در این روش چون پرسشنامه‌ها پست می‌شوند ممکن است خیلی از آن‌ها برگشت داده نشوند و این مورد خطای تحقیق را بیشتر می‌کند.
4) پرسشنامه‌های اینترنتی و آنلاین
مزایای استفاده از پرسشنامه‌هایی که بصورت اینترنتی و آنلاین بین افراد توزیع می‌شود :
الف) می‌توان با این روش بدون محدودیت مرزها تحقیقات خود را انجام داد.
ب) این روش هزینه کمتری دارد و در صرفه جویی وقت موثر است.
ج) جمع‌آوری حجم زیادی از داده ها در کمترین زمان بدست می‌آید.
د) خطای این روش کمتر از روش‌های دیگر است.
معایب روش آنلاین و اینترنتی
الف) ممکن است همه افراد دسترسی به اینترنت نداشته باشند و یا سواد دیجیتالی آن‌ها کم باشد.
ب) ممکن است در روند ارسال لینک و دریافت پاسخ دچار مشکل فنی شوند. مثلا لینک ارسالی که ایمیل می‌شود به پوشه اسپم ارسال شود.
کاربرد انواع پرسشنامه‌ها بر اساس نوع طراحی‌ها
1) پرسشنامه‌هایی که در آن ها سوالاتی برای سنجش علایق و یا ترجیحات افراد پرسیده می‌شود:
مثلا نظرسنجی در مورد برنامه تلویزیونی مورد علاقه مخاطبان پرسشنامه‌هایی که نظر مشتری در مورد تغییر بسته‌بندی محصول و یا سایز آن پرسیده می‌شود.
2) پرسشنامه‌هایی که در آن‌ها هدف رفتارسنجی می‌باشد و یا رابطه بین دو متغیر:
- مثل رابطه بین تحصیلات هر فرد و احترامی که به قوانین قائل است یا رابطه سن و میزان مطالعه هر شخص.
- رابطه بین جنسیت افراد و درآمدی که کسب می‌کنند.
3) پرسشنامه‌هایی که در آن‌ها طرز فکر و رفتار مهم نیست و مستقیما سوالاتی که جواب مشخصی دارند و بر اساس حقایق هستند، پرسیده می شود مثلا سوالاتی در مورد تحصیلات، میزان حقوق و سن در هنگام شرکت در یک همایش و یا سوال در مورد نحوه آشنایی با یک مرکز خرید در هنگام ورود به آنجا.
کاربردهای انواع پرسشنامه‌ها در تحقیقات و پژوهش‌ها
- پرسشنامه مدیریتی که که در همه گرایش‌های مدیریت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- نوع پرسشنامه روانشناسی که با روشی علمی به تحقیق و مطالعه در مورد روان و فرایندهای ذهنی افراد می‌پردازد.
- هدف پرسشنامه ورزشی که در رابطه با تندرستی و علوم ورزشی و اثرات آن بر جسم و روان فرد است.
- پرسشامه علوم اجتماعی که به مطالعه جنبه‌های اجتماعی افراد می پردازد و در همین رشته مورد استفاده قرار می‌گیرد.
سوالات متداول
به دو دسته باز و بسته طبقه‌بندی می‌شود: در پرسشنامه باز پاسخ دهنده مجاز است هر پاسخی که در ذهنش است و دوست دارد بنویسد و توضیح دهد .
الف) می‌توان با این روش بدون محدودیت مرزها تحقیقات خود را انجام داد.
ب) این روش هزینه کمتری دارد و در صرفه‌جویی وقت موثر است.
ج) جمع‌آوری حجم زیادی از داده‌ها در کمترین زمان بدست می‌آید.
د) خطای این روش کمتر از روش‌های دیگر است.
مزیت استفاده از پرسشنامه پستی در مناطق بزرگ پدیدار می‌شود که در این حالت نسبت به روش حضوری و یا تلفنی هزینه کمتری دارد. در این روش چون پرسشنامه‌ها پست می شوند ممکن است خیلی از آن‌ها برگشت داده نشوند و این مورد خطای تحقیق را بیشتر می‌کند.
