احساس تنهایی یک احساس ذهنی است و با تنها بودن متفاوت است. فردی که احساس تنهایی دارد نیازمند ارتباط با دیگران است اما مواردی چون: حس طرد شدن از طرف دیگران، نداشتن مهارت‌های ارتباطی مناسب و… این امکان را محدود میکند. با وجود بودن افرادی در کنار فرد، از روابط اجتماعی غنی و کافی برخوردار نبوده و احساس تنهایی داشته باشد. پرسشنامه احساس تنهایی راسل (UCLA) در سال 1980 ساخته شده و شامل 20 سوال می‌باشد، به سنجش این مولفه در افراد می‌پردازد.
در حالی که ارتباط برای انسان ضروری است، بسیاری از افراد درگیر احساس تنهایی هستند. معمولا احساس تنهایی با پریشانی و ناراحتی همراه است، زمانی فرد این حس را تجربه میکند که متوجه شود بین تمایلاتش برای برقراری ارتباط نزدیک با دیگران و واقعیت ارتباطاتش، شکافی عمیق وجود دارد. بعضی افراد با وجود داشتن یک زندگی اجتماعی سرزنده و شاداب، در اعماق وجود خود احساس تنهایی عمیقی می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد که تنهایی و افسردگی تهدیدی جدی برای آرامش روحی روانی و همچنین سلامت جسمانی در طولانی مدت است.
احساس کمبود ارتباط اجتماعی عمیق، چه در تنهایی و چه در میان جمع، می‌تواند بسیار آزاردهنده باشد. احساس تنهایی را می‌توان به شکل‌های مختلف توصیف کرد. مقیاسی که معمولا برای احساس تنهایی استفاده می‌شود، مقیاس تنهایی راسل (UCLA) است که از افراد در مورد مجموعه بزرگی از احساسات یا کمبودهای ارتباطی می‌پرسد. بخشی از این احساسات و کمبودهای ارتباطی عبارتند از:
تنها بودن به معنای احساس تنهایی نیست. تنها بودن به معنای عدم حضور دیگران در اطراف شماست، در حالی که تعاریف روانشناسی از تنهایی تاکید می کند که احساس تنهایی به اختلافی که بین روابط اجتماعی مطلوب و واقعی شما (از نظر کمی یا کیفیت) احساس می‌کنید، اشاره دارد.
مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، نشان داد که زندگی در تنهایی می‌تواند به افسردگی و انزوای اجتماعی منجر شود. اما تحقیقی که در سال ۲۰۲۱ انجام شد، نشان می‌دهد که زمان گذراندن به تنهایی می‌تواند به احساس استقلال، خودشناسی و تقویت روحیه صلح‌طلبی، به ویژه در سالمندان، کمک کند.
پرسشنامه احساس تنهایی راسل (UCLA) که توسط روانشناس دانیل راسل (۱۹۹۶) ابداع شده است، یک معیار ۲۰ ماده‌ای از میزان احساس عدم ارتباط فرد با دیگران را ارزیابی میکند.
شرکت‌کنندگان با استفاده از یک مقیاس رتبه‌بندی ۴ امتیازی (شامل هرگز، به ندرت، گاهی اوقات، همیشه )، به ۲۰ سوال پاسخ می‌دهند.
مطالعات نشان می‌دهد افرادی که نمرات بالایی در پرسشنامه احساس تنهایی راسل دارند، در سایر زمینه‌های مرتبط با عملکرد اجتماعی مشکل دارند. به عنوان مثال، افرادی که نمرات تنهایی بالاتری دارند نسبت به افرادی که نمرات کمتری دارند، روابط دوستانه و عاطفی بدتری را تجربه می‌کنند.
علاوه بر این، یک مطالعه در ایالات متحده نشان داد که داشتن تعادل خوب بین خواب، کار، زمان با خانواده و دوستان با کمتر بودن احساس تنهایی و افسردگی مرتبط است. با این حال، متعادل کردن خواب، کار، زندگی اجتماعی و زمان شخصی برای افراد با سطح مالی پایین دشوارتر است و بنابراین احساس تنهایی ممکن است هم ناشی از فقر باشد و هم رهایی از فقر را دشوارتر کند.
موضوعی که باعث می‌شود تا یک نفر احساس تنهایی کند ممکن است به همان شکل بر افراد دیگر تأثیر نداشته باشد. احساس تنهایی اغلب نتیجه تغییرات زندگی یا شرایطی در زندگی است که افراد را در معرض خطر بیشتری قرار می‌دهد. برخی از علل مختلف تنهایی عبارتند از:
تحقیقات نشان داده است افرادی که در طول پنج ماه و نیم اول همه گیری Covid-19 تنها زندگی می‌کردند، ۶۶ درصد بیشتر احتمال داشت که تنهایی شدید را تجربه کنند. تحقیقات قبلی که قبل از این بیماری همه‌گیر انجام شده بود همچنین نشان داد که افرادی که به تنهایی زندگی می‌کنند گروهی هستند که در معرض احساس تنهایی هستند.
تغییر محیط یکی از دلایل رایج تنهایی است. تحقیقات در سال ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که نقل مکان و زندگی در یک محله جدید برای کمتر از چهار سال نیز احتمال تنهایی را افزایش می‌دهد. این تحقیقات خاطرنشان میکند که این میزان قبل و در طول همه‌گیری Covid-19 وجود داشته است.
بر اساس گزارشات در سال ۲۰۱۸، 51 % درصد از آمریکایی‌هایی که احساس تنهایی می‌کنند، یا تنها تعداد کمی از اقوام در نزدیکی خود دارند یا هیچ اقوامی ندارند که بتوانند برای حمایت به آن‌ها اعتماد کنند. آدام بورلند، روانشناس بالینی می‌گوید: چه خانواده باشد و چه دوستان، مردم به حمایت اجتماعی و کسانی که در صورت لزوم به آن‌ها اعتماد کنند، شوخی کنند و وقت بگذرانند، نیاز دارند.
گزارشی در سال ۲۰۱۸ نشان داد که افرادی که تنهایی را گزارش می‌کنند حداقل دو برابر بیشتر از سایرین احتمال دارد که ناتوانی روانی یا بیماری مزمن داشته باشند.
پنجاه و نه درصد از افرادی که در تحقیقات احساس تنهایی می‌کردند، در دو سال گذشته مرگ یکی از اعضای خانواده یا دوستان خود را تجربه کرده بودند. طلاق، یا پایان یک رابطه عاشقانه، افراد را مستعد تنهایی بیشتر میکند.
از دست دادن شغل و بیکاری، داشتن چندین شغل یا زندگی در یک خانواده کم درآمد و وضعیت مالی بد می‌تواند نیز به احساس تنهایی و افسردگی کمک کند. چالش‌های مالی می‌تواند منجر به شرمساری، از دست دادن هویت و افزایش استرس شود که این موضوع باعث گوشه‌گیری افراد خواهد شد. افراد این گروه ممکن است در حال انجام دو شغل یا مدیریت برنامه‌های کاری نامنظم باشند که برقراری ارتباط با افراد اطرافشان را بسیار سخت‌تر میکند.
