این پرسشنامه در سال 1995 توسط فرایزر و همکارانش با هدف سنجش میزان مسئولیت پذیری دانش آموزان طراحی شده است. این پرسشنامه دارای هفده سوال با دو بعد مسئولیت پذیری خود و دیگران در قالب طیف لیکرت است. به عنوان مثال یکی از نمونه عبارتهای این پرسشنامه به شرح زیر است:
من هم کلاسیهایم را تشویق میکنم تا به اموال دیگران دست نزنند مگر این که اجازه داشته باشند.
برای این تست دو تعریف به صورت مفهومی و به صورت عملیاتی وجود دارد
تعریف مفهومی: مسئولیت پذیری یک تعهد درونی است که به عهده هر فرد است و فرد را ترغیب میکند تا به انجام تکالیف خود رسیدگی کند.
تعریف عملیاتی: تعریف عملیاتی مسئولیت پذیری را به نمره کسب شده از پاسخ دادن به هفده گویه پرسشنامه موردنظر میتوان نسبت داد.
روایی: دارد
پایایی: دارد (آلفای کرونباخ بالای 70 صدم درصد)
واژه مسئولیت پذیری در لغت به معنای توانایی پاسخ دادن و به صورت عمومی به معنای تصمیم گیریهای مناسب و موثر است. مسئولیت پذیری یک ویژگی بسیار خوب برای یک فرد در تمامی ردههای سنی محسوب میشود. این خصلت بخش مهمی از مسیر کودکان برای رسیدن به دنیای بزرگسالی به حساب میآید. شکلگیری مسئولیت و تغییر آن تدریجی میباشد و میتواند با گزینه «بله»، «خیر» و «شاید» اتفاق بیفتند.
نوجوانان در این رده سنی مفهوم مسئولیت پذیری را تمرین میکنند و همین کار لازمه ورود آنها به جامعه میباشد. والدین در افزایش این امر بسیار دخیل هستند. آنها میتوانند با تقویت این رفتار، فرزندانشان را به افزایش مسئولیت پذیری تشویق کنند. در نتیجه اعتماد به نفس آنها بالا رفته و میتوانند در جامعه نمود بیشتری پیدا کنند.
داشتن انتظارات شفاف و محول کردن وظایف مختلف به نوجوانها نیز میتواند این ویژگی را در آنها تقویت کند.
راه های پرورش حس مسئولیتپذیری در نوجوانان
- شناخت نوجوانان
- برآوردن نیازهای زیستی و روانی نوجوانان
- پرورش قوای ذهنی نوجوانان
- بالابردن عزت نفس
- تقویت تقوای الهی
- تقویت اعتماد به نفس
- شناخت ارزشهای حاکم در جامعه
- نظم و انضباط
- داشتن اعتماد به آنها
- پاداش دادن به نوجوانها
- چشیدن عواقب بی مسئولیتی
- کمک به تعیین اهداف
- احترام به شخصیت آنها
- آموزش مهارت مدیریت زمان
- کمک به کنترل عاطفه و آموزش کنترل احساسات
- صحبت در مورد چالشها
- ایجاد فرهنگ مسئولیت پذیری در خانواده
- آموزش مهارتهای زندگی به نوجوانها
- تهیه لیست و برنامهریزی برای کارها
همان طور که در بالا بیان کردیم این والدین هستند که نقش مهمی در شکلگیری ویژگیهای فرزندان علیالخصوص نوجوانان دارند، بنابراین اگر والدین بتوانند الگوی خوبی برای آنها باشند میتوانند حس مسئولیت پذیری را در آنها ایجاد کرده و ثمره آن را در سالهای بعدی زندگیشان شاهد باشند.